على اصغر شميم
378
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
در سالهاى اوليهى تأسيس بانك برطبق امتيازنامه ، دولت ايران حق داشت بر مقدار اسكناسهايى كه بانك انتشار مىداد ، نظارت كند ولى چون بانك شاهنشاهى مىخواست ، چنان كه بالاتر گفته شد از ممر انتشار اسكناس و امور صرافى و فرار از دادن حق الامتياز دولت سود بيشتر ببرد ، در سال 1315 قمرى در دورهى وزارت حاج محسن خان مشير الدوله در وزارت امور خارجه به وسيلهى ايادى خود حق سركشى و نظارت دولت ايران را بر امور اسكناس لغو نمود و بدينترتيب مقدرات پول و مبادلات پولى ايران دربست در اختيار بانك شاهنشاهى قرار گرفت . راهها و وسايل نقليه راههاى ارتباطى ايران در داخل از نوع جادههاى ارابهرو و سوارهرو و پيادهرو و اين طرق بهطور كلى در درجهى اول مخصوص حملونقل محمولات پستى بود و اين محمولات به وسيلهى گارىهاى روباز چهار اسبه در جادههاى ارابهرو و به وسيلهى پيكهاى سوار در راههاى سوارهرو حملونقل مىشد و در كورهراههاى فرعى پيكهاى پياده اين وظيفه را انجام مىدادند . مهمترين راههاى ارتباطى ايران در داخله كه هريك سابقهى طولانى تاريخى دارد عبارت بود از : 1 - قسمتى از راه ابريشم دوران مغول و تيمورى و صفويه يعنى راه تبريز به مشهد از طريق قزوين و تهران و نيشابور . اين راه در دوران حكومت قاجاريه نيز يكى از مهمترين راههاى ارتباطى و از سمت شمال غربى به جلفاى روسيه و از طريق جلفا به تفليس و راههاى ارتباطى داخلى روسيه مرتبط و از سمت مشرق به افغانستان شمالى مربوط بود . علاوه بر آن ، شاهراه سراسرى شمال ايران از طريق خوى به مرز ايران و عثمانى و از آنجا به بندر ترابوزان ( طرابزان ) در كنار درياى سياه اتصال داشت . 2 - راههاى تهران به كرانه خليجفارس بود كه يكى از قم و كاشان و نايين و يزد و كرمان تا بندرعباس امتداد داشت و ديگرى تهران را از طريق اصفهان و شيراز به بندر بوشهر اتصال داده بود . 3 - راههاى تهران به درياى خزر كه مهمترين آنها راه تهران - انزلى از طريق قزوين و رشت بود و ، چنانكه در فصول پيش اشاره كردهايم ، امتياز ساختمان و بهرهبردارى از آن را روسها از شاه قاجار گرفتند . اين راه و راه تهران به جلفاى روسيه مسير كاروانهاى تجارتى بود كه كالاهاى روسيه را به بازارهاى داخلى مىرساندند و كالاهاى ايران را به انزلى و جلفا